WWF hisoboti: yovvoyi hayvonlar populyatsiyalari 1970-yildan beri o‘rtacha 73 foizga kamaygan
Butunjahon yovvoyi tabiat jamg‘armasi (WWF) 8-oktabr kuni “Tirik sayyora — 2026” (Living Planet Report) hisobotini eʼlon qildi. Unga ko‘ra, kuzatuv ostidagi umurtqali hayvonlar populyatsiyalari 1970-yildan 2022-yilgacha o‘rtacha 73 foizga kamaygan.
Hisobot London zoologiya jamiyati yuritadigan “Tirik sayyora indeksi”ga asoslanadi. Unda umurtqali hayvonlarning 5790 turiga mansub 35 803 populyatsiya bo‘yicha maʼlumot jamlangan. Muhim izoh: 73 foiz — yo‘qolgan hayvonlar yoki turlar soni emas, balki kuzatilgan populyatsiyalar hajmining o‘rtacha o‘zgarishi.
Eng keskin pasayish chuchuk suv havzalarida — 85 foiz. Quruqlikda bu ko‘rsatkich 69, dengizlarda 59 foizni tashkil etadi. Hududlar kesimida eng katta yo‘qotish Lotin Amerikasi va Karib havzasida (95 foiz), so‘ng Afrikada (80 foiz) va Osiyo-Tinch okeani mintaqasida (49 foiz) qayd etilgan. Yevropa va Markaziy Osiyoda pasayish 23 foizni tashkil etgan.
Asosiy sabablar — hayvonlar yashash joylarining yo‘qolishi va buzilishi, haddan tashqari ovlash, iqlim o‘zgarishi, ifloslanish, begona turlar va kasalliklar.
Shu bilan birga, hisobotda umid uyg‘otadigan misollar ham bor. Yovvoyi yo‘lbarslar soni 2010–2025-yillarda 70 foizdan ko‘proq oshib, taxminan 3200 tadan 5700 taga yetgan. Yashil dengiz toshbaqasi 2025-yilda “yo‘qolish xavfi ostidagi” toifadan “xavf kam” toifasiga o‘tkazilgan, Atlantika tunetsining zaxirasi tiklangan. WWF tabiatni tiklash hali ham mumkinligini, lekin buning uchun vaqt kam qolayotganini taʼkidlamoqda.
Manba: wwf.org.uk. Rasm: EcoEdu Qizil kitob bo‘limidan (ilvirs)
