Ugom-Chotqol davlat milliy tabiat bogʻi

Ugom-Chotqol davlat milliy tabiat bogʻi 1992 yilda Gʻarbiy Tyan-Shanning Chotqol tizmasi etaklarida joylashgan Chotqol biosfera rezervati negizida Ohangaron, Brichmulla va Chirchiq oʻrmon xoʻjaliklari qoʻshilgan holda tashkil etilgan. Bugungi kunda uning maydoni 668 ming 350 gektar bo‘lib, Oʻzbekistondagi eng yirik tabiatni muhofaza qilish majmuasidir.

Milliy bogʻ togʻ-archa oʻrmonlarini, uning xilma-xil ekotizimlarini hamda noyob va yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan hayvonlar va oʻsimliklarning genofondini muhofaza qilish maqsadida tashkil etilgan. Qo‘riqxona hududida noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan o‘simliklar, hayvonlar turlari, ayniqsa, Tyan-Shan qo‘ng‘ir ayig‘i va ornitofauna ekologiyasini o‘rganish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlari doimiy ravishda olib borilmoqda.

O‘rmon xo‘jaligi xodimlarining sa’y-harakatlari bilan ko‘p yillik daraxtlarni asrab-avaylash barobarida yosh o‘rmonlar barpo etilmoqda. Odamlarning mehribon qo‘llari bilan ekilgan yovvoyi atirgul, tog‘ bodomi, olma, “Zarafshon” archasi, qrim qarag‘aylari yaxshi rivojlanib, tabiiy ko‘payish orqali asta-sekin zich o‘rmonga aylanadi. Atrof-muhitni muhofaza qilish borasida ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida oq panjali ayiqlar, yovvoyi cho‘chqalar va kekiklar soni sezilarli darajada ko‘paydi. Oygainga tog‘li hududlarida ilgari deyarli yo‘q bo‘lib ketgan qor qoplonlari kuzatilgan.

Tabiat bogʻining faunasi 280 ta hayvon turlaridan iborat boʻlib, ulardan 44 tasi sutemizuvchilar, 200 tasi qushlar, 16 tasi sudralib yuruvchilar, 2 tasi amfibiyalar, 20 tasi baliqlardir. Oʻsimlik dunyosining xilma-xilligi yanada katta - tabiat bog‘i hududida 2,2 ming turdagi o‘simliklar o‘sadi, ular orasida bahorda tog‘ yonbag‘irlarini yorqin dog‘lar bilan bezab turgan Kaufman va Butkov lolalari kabi ko‘plab endemik va noyob turlar mavjud. eremurusning ikki turi - otsu o‘simliklar orasida gigantlar, yozning boshida ko‘k osmonni teshuvchi oq va jigarrang shamlar.

Parkning ko‘p qismi tashrif buyuruvchilar va sayyohlik uchun ochiq. Parkning tabiatini o‘rganish uchun eng qulay vaqt - maydan iyulgacha. Bogʻ hududi gulli vodiylar va togʻ oldi dashtlaridan tortib to alp oʻtloqlari va baland togʻ muzliklarigacha boʻlgan deyarli barcha vertikal tabiiy kamarlarni qamrab oladi. Bahorda turli xil gullar paydo bo‘ladi. Ko‘knorilarning qizil o‘tloqlari o‘rnini gullab-yashnagan ko‘k qo‘ng‘iroqlarning moviyligi egallaydi. Yuqorida qor barglari, krokuslar, chiroyli lolalar, eremuruslar paydo bo‘ladi. Havoni gulli o‘tlar, daraxtlar va butalar hidi bilan to‘ldiradi. Ulpirayotgan kapalaklar, qushlarning sayrashi, eng musaffo tog‘ havosi jannat idillasini yaratadi.

Bo‘stonliq viloyati hududida joylashgan Chotqol vodiysi sayyohlik ixlosmandlarida alohida qiziqish uyg‘otadi. Katta sunʼiy Chorvoq ko‘li-suv ombori yilning istalgan faslida nihoyatda go‘zal. U Toshkent vohasining asosiy suv manbai boʻlib, boʻronli togʻ daryolari Pskem, Koʻk-Su, Chotqol suvlari bilan toʻlgan. Ko‘lning keng maydoni Ugom, Pskem, Chotqol tizmalari bilan chegaralangan bo‘lib, ularning baʼzi cho‘qqilari to‘rt ming metrdan oshadi. Ko‘l qirg‘og‘ida bolalar sog‘lomlashtirish oromgohlari, plyajlari va yaxshi rivojlangan dam olish infratuzilmasiga ega zamonaviy qulay mehmonxona majmualari mavjud.

Mintaqaning asosiy cho‘qqisi - balandligi 3309 m bo‘lgan Katta Chimyon. Chimyon yon bagʻirlari noyabrdan iyulgacha qor bilan qoplangan. Uning qoyali shoxlaridan 30-40 metrli sharsharalar oqib o‘tadi, tik yon bag‘irlari esa murakkab qiyshiq qayin daraxtlari, yovvoyi atirgul butalari, tog‘ o‘tlari bilan qoplangan.

Chimyon etagida shu nomdagi mashhur tog‘-chang‘i kurorti va o‘zbekistonliklar va ko‘plab mehmonlar uchun sevimli dam olish maskani joylashgan. Chimyondan atigi 6 km uzoqlikda, Kumbel tog‘i yonbag‘rida yana bir mashhur tog‘-chang‘i kurorti Beldersay bor, uning mashhur 3 kilometrlik chang‘i tog‘i bor.

Parkda juda ko‘p ajoyib qiziqarli va hatto sirli joylar mavjud. Ulardan biri Po‘latxon baland tog‘ platosi – stolga o‘xshash karst qoldig‘i bo‘lib, u tik qoyalarda 3 kilometr balandlikka ko‘tarilgan. Bu erishish qiyin bo‘lgan plato hanuzgacha g‘orlarda yashiringan son-sanoqsiz xazinalarni topishga urinayotgan sayyohlar va romantiklarni o‘ziga jalb qiladi. Darhaqiqat, 8 metrdan 60 metrgacha bo‘lgan quduqlar kaskadlarida 500 metr chuqurlikgacha bo‘lgan ulkan g‘or tubsizlik bor, lekin afsuski, xazina izlari topilmadi. Plato nihoyatda go‘zal. Bu yerda, ehtimol, O‘zbekistonda Qizil kitobga kiritilgan Menzbir marmotlarining eng katta koloniyasi joylashgan.

Milliy bog‘da ko‘plab qiziqarli yurish yo‘llari yotqizilgan. Ulardan eng mashhurlari Oqbuloq, Qoraarcha, Gulkam, Nurekat, Oqsakota, Ko‘ksu daryolarining sharsharalari, alp o‘tloqlari, g‘aroyib qoyalari, ko‘llari bo‘lgan vodiylar, daralar va kanyonlardan o‘tadi.

Bog‘da rafting uchun ajoyib imkoniyatlar - bo‘ronli tog‘li Chotqol, Pskem, Ugam, Oygaing daryolarida puflanuvchi qayiq va katamaranlarda rafting. Rafting sportchilari bu erga nafaqat qo‘shni davlatlardan, balki Yevropa, AQSh va Yaponiyadan ham o‘z rapidlari bilan raqobatlashish uchun kelishadi.

Bu yerda faol turizmning boshqa ekologik toza turlari ham mashhur – ot minish, velosport. Shuningdek, bu erda qushlarni yaxshi ko‘radiganlar - to‘shak kuzatuvchilari uchun kenglik mavjud. So‘nggi yillarda heliski dasturlari tobora ommalashib bormoqda - tegilmagan nishonlar bo‘ylab ekstremal chang‘i sporti.