Kitob davlat geologik qo‘riqxonasi

Ushbu qo‘riqxona dengiz hayvonlari va o‘simliklarining qadimiy qazilma shakllarining noyob stratigrafik kesimlarini va ulardagi qoldiqlarni himoya qilish uchun maxsus yaratilgan. Bu erda paleozoy kesimlari 130-170 million yil davom etgan yerning geologik tarixining muhim davri bo‘yicha eng boy va noyob maʼlumotlarni o‘z ichiga olgan qiziqarli geologik tuzilmalarni qamrab oladi. Qo‘riqxona zamonaviy o‘simliklar va hayvonlarni muhofaza qilish uchun ham alohida ahamiyatga ega. 

Qo‘riqxonaning maydoni 3938 gektarni tashkil etadi.

Iqlim sharoitlariga ko‘ra, qo‘riqxona joylashgan hudud Shimoliy yarim sharning subtropik iqlim zonasiga tegishli bo‘lib, yuqori umumiy harorat darajasi va keskin kontinentallik bilan tavsiflanadi. Qisqa, iliq bahor yoz davomida va kuzning ko‘p qismida uzoq, quruq, issiq davrga yo‘l ochadi. Qishki ob-havo haroratning keskin o‘zgarishi bilan beqaror. Eng sovuq oy yanvar (-20 gacha), eng issiq iyul (+30 gacha). Yanvar oyida o‘rtacha harorat 5, iyulda +18. Sovuqsiz davr 178 kun davom etadi. Yillik yog‘in miqdori yiliga o‘rtacha 603 mm ni tashkil qiladi, ularning yarmi bahorga to‘g‘ri keladi. Har yili qor qoplami hosil bo‘ladi, baʼzi joylarda u 111 sm gacha kuchli, dekabrdan martgacha yotadi. 

Qo‘riqxona hududida Jindidaryo daryosining asosiy chap tomoni obi – Safid (Aksu), Xo‘ja-qo‘rg‘on, Novobak va boshqa daryolari oqadi. Ularning barchasi aralash oziq-ovqatga ega-qor, yomg‘ir, tuproq. Bundan tashqari, bahorgi toshqinlar paytida suv bilan to‘ldirilgan ko‘plab mayda saylar mavjud. 

Kitob davlat geologik qo‘riqxonasining yovvoyi tabiat dunyosi boy va xilma-xildir. Bu yerda endemik jinslar va tog ʼ yarim savannasini shakllantirishda ishtirok etadigan turlar to‘plangan. Kitob qo‘riqxonasining yuqori o‘simliklar florasida 798 tur mavjud.Asosiy o‘rmon hosil qiluvchi zot-Zarafshon archasi (Juniperus seravschanica Kom.). 

Kitob qo‘riqxonasining umurtqali hayvonlar faunasida umurtqali hayvonlarning 168 turi, shu jumladan baliqlarning 3 turi (Pisces), amfibiyalarning 2 turi (amfibiya), sudralib yuruvchilarning 14 turi (Reptilia), qushlarning 128 turi (Aves) va sutemizuvchilarning 21 turi (Mammalia) mavjud.

JOYLAR VA CHEGARALAR

Kitob qo‘riqxonasi Zerafshan siljishining janubi - g‘arbiy qismida, Jindaryo daryosining chap qirg‘og‘ida, Qashqadaryo viloyatining kitob tumanida, tuman markazi kitob shahridan 45 km Sharqda joylashgan. Kitob davlat qo‘riqxonasiga olib boradigan yo‘l qadimiy Shahrisabz shahri orqali o‘tadi, bu Sharqning buyuk davlat arbobi - Sohibqiron Amir Temur (Tamerlan) ning vatani.

Samarqanddan qo‘riqxonaga boradigan yo‘l ko‘plab buloqlar va tosh toshlar bilan go‘zal taxta-Qoracha tog ʼ dovoni orqali o‘tadi. Dovonning orqasida Zeravshan va Gissar tizmalari etagida joylashgan vodiyga silliq tushish boshlanadi.