«Bir bola — bir ko‘chat»: maktab hovlisida daraxt ekish hashari

• 7–11-sinflar
• 2 soat (darsdan tashqari vaqtda)

Maqsadlar

• Daraxtlarning shahar va qishloq muhitidagi ahamiyatini (soya, havo tozaligi, tuproqni mustahkamlash) amalda tushuntirish.
• Xalqimizning hashar — ezgu ishga birgalikda qo‘l urish an’anasini o‘quvchilarga yaqindan tanishtirish.
• Ko‘chatni to‘g‘ri ekish va parvarish qilish ko‘nikmasini shakllantirish.
• O‘quvchilarda o‘zi ekkan daraxt uchun uzoq muddatli mas’uliyat hissini tarbiyalash.

Tayyorgarlik

• Maktab ma’muriyati: ekish joyi rejasini tuzadi, yer ostidagi quvur va kabellar o‘tmaganini oldindan aniqlaydi.
• Ko‘chatlar: mahalliy iqlimga chidamli turlar tanlanadi (obodonlashtirish xizmati yoki biologiya o‘qituvchisi bilan maslahatlashib). Ko‘chat ekish uchun qulay mavsum — erta bahor yoki kuz.
• Chuqurlar imkon qadar oldindan kattalar tomonidan qaziladi.
• Asbob-uskunalar: belkuraklar, chelaklar, suv shlangi, qo‘lqoplar, ko‘chatni bog‘lash uchun qoziq va yumshoq bog‘ich.
• Har bir ko‘chat uchun yorliq: o‘quvchi ismi, sinfi, ko‘chat turi va ekilgan sana (namlikka chidamli materialdan).
• Ota-onalar, mahalla faollari va keksalar hasharga taklif qilinadi; musiqa va ichimlik suvi tayyorlanadi.

Tadbirning borishi

1. Yig‘ilish va yo‘riqnoma 15 daqiqa
   O‘quvchilar sinflar bo‘yicha yig‘iladi, qo‘lqop va asboblar tarqatiladi. Mas’ul o‘qituvchi xavfsizlik qoidalarini va har bir guruhning ekish joyini tushuntiradi.
2. «Hashar nima?» — qisqa suhbat 10 daqiqa
   Taklif etilgan keksa yoki mahalla vakili hashar an’anasi — ko‘pchilik bo‘lib bir kishining yoki jamoaning ishiga beg‘araz yordam berish haqida so‘zlab beradi. O‘quvchilar bugungi ish ham hashar ekanini anglaydi.
3. Ekishni namoyish qilish 10 daqiqa
   Biologiya o‘qituvchisi yoki bog‘bon bitta ko‘chatni namunaviy ekib ko‘rsatadi: ildizni to‘g‘rilash, ildiz bo‘g‘zini chuqur ko‘mmaslik, tuproqni zichlash va qoziqqa bog‘lash.
4. Ko‘chat ekish 45 daqiqa
   Juftliklarda ishlab, har bir o‘quvchi o‘z ko‘chatini ekadi; kattalar chuqur va og‘ir ishlarda yordam beradi. Ekilgan ko‘chat qoziqqa bog‘lanadi.
5. Sug‘orish va yorliq taqish 20 daqiqa
   Har bir ko‘chat mo‘l sug‘oriladi, atrofida suv to‘planadigan chuqurcha (chanoq) qilinadi. O‘quvchi yorliqni qoziqqa mahkamlaydi va ko‘chatiga nom beradi.
6. Yakun: parvarish jadvali 20 daqiqa
   Sinflar bo‘yicha yozgi va kuzgi sug‘orish navbatchiligi jadvali tuziladi. Tadbir umumiy surat va minnatdorchilik so‘zlari bilan yakunlanadi.

O‘quvchilar vazifalari

• Ko‘chat egasi — har bir o‘quvchi o‘z ko‘chatini ekadi va parvarish qiladi.
• Suv mas’ullari — chelak va shlang bilan sug‘orishni tashkil qiladi.
• Asbob-uskuna navbatchilari — asboblarni tarqatadi, tadbir oxirida sanab yig‘ib oladi.
• Suratchi va muxbir — tadbirni suratga oladi, maktab sahifasi uchun qisqa xabar yozadi.

Xavfsizlik va tashkiliy eslatma

Belkurak va boshqa o‘tkir asboblar faqat kattalar nazoratida ishlatiladi, asbob yerga tig‘i pastga qaratib qo‘yiladi. Chuqurlarni asosan kattalar qazadi. Qo‘lqop va bosh kiyim majburiy, ichimlik suvi yetarli bo‘lsin. Ekish joyidan yer osti kommunikatsiyalari o‘tmasligi oldindan tekshiriladi.

Saytdagi materiallar

• Hashar — ezgu ishga birgalikda qo‘l urish an’anasi
• Yashil shahar (animatsiya)

Kutilgan natija

Maktab hovlisida o‘quvchilar ismi yozilgan yangi ko‘chatlar paydo bo‘ladi va ularni parvarish qilish jadvali tuziladi. Refleksiya: bir yildan so‘ng har bir o‘quvchi o‘z ko‘chatini suratga olib, qanday o‘sganini sinfdoshlariga ko‘rsatadi; qurib qolgan ko‘chatlar sababi muhokama qilinib, o‘rniga yangisi ekiladi.