Hashar – ezgu ishga birgalikda qo‘l urish anʼanasi
«Hashar» so‘zi xalqimiz hayotida qadimdan mavjud bo‘lgan jamoaviy yordam anʼanasini anglatadi. Mahalla, qishloq yoki qarindoshlar biror kishiga yoki butun jamoaga foydali ishni bajarish uchun birlashadi va uni tekinga, bir kun yoki bir necha kun ichida birgalikda amalga oshiradi.
Hashar va suv
Sug‘orma dehqonchilikka asoslangan o‘lkada hasharning eng muhim turi suv inshootlari bilan bog‘liq bo‘lgan. Har bahorda qishloq ahli ariq va kanallarni loyqadan tozalagan, to‘g‘onlarni mustahkamlagan, hovuzlarni tuzatgan. Bu ishni bitta oila yoki bitta kishi uddalay olmasdi – faqat jamoa kuchi bilan qilinardi. Xalq og‘zaki ijodida bu haqda «Suv keltirar mard kishi, ekin ekar har kishi» degan maqol bor: suv inshootini barpo etish – mardlik, jasorat talab qiluvchi ish.
Hashar va obodonchilik
- Yangi uy qurayotgan oilaga butun mahalla yordamga kelgan.
- Ko‘chalar, guzarlar va qabristonlar birgalikda tozalangan.
- Kuz va bahorda daraxt ekish, eski daraxtlarni butash ishlari hashar yo‘li bilan bajarilgan.
- Hosil yig‘ishda ham qo‘shnilar bir-biriga ko‘maklashgan.
Hasharning tarbiyaviy ahamiyati
Hasharlarda kattalar bilan birga bolalar ham qatnashgan. Ular bu yerda mehnatga, jamoaga, tabiatga munosabatni amalda o‘rganishgan. Bola o‘zi tozalagan ariqqa chiqindi tashlamaydi, o‘zi ekkan ko‘chatni sindirmaydi. Shunday qilib, hashar ekologik tarbiyaning eng samarali, hayotiy maktabi bo‘lgan.
Hashar kishilarni bir-biriga yaqinlashtirgan. Xalq orasida «Ko‘pdan quyon qochib qutulmas» degan maqol bor – bu ko‘pchilik birlashsa, har qanday qiyin ishni uddalashini anglatadi. Birgalikda qilingan mehnat oxirida ko‘pincha umumiy dasturxon yozilib, osh damlangan – bu mehnat bayramiga aylangan.
Bugungi hasharlar
Hashar anʼanasi bugun ham davom etmoqda. Mahallalarda umumiy obodonlashtirish kunlari o‘tkaziladi, bahorgi va kuzgi ko‘kalamzorlashtirish mavsumlarida minglab kishilar daraxt ekishga chiqadi. Maktablarda o‘quvchilar hovlini, ko‘chani tozalash, gul va ko‘chat ekish tadbirlarida qatnashadi.
Maktabda hashar tashkil etish bo‘yicha g‘oyalar
- Sinf bilan birgalikda maktab atrofidagi daraxtlar tagini yumshatish va sug‘orish.
- Yaqin atrofdagi ariq yoki park hududini chiqindilardan tozalash (albatta, qo‘lqop kiyib va kattalar nazoratida).
- Qushlar uchun uyacha va qishki yemlagichlar yasash.
- Ishdan oldin va keyin suratga olib, natijani maktab devoriy gazetasida ko‘rsatish.
Hashar bizga oddiy, lekin muhim haqiqatni eslatadi: tabiatni birgalikda asrasak, har bir kishining kichik hissasi katta natijaga aylanadi.