Biologiya, 11-sinf: Biologik xilma-xillik va uni asrash

Tekshirilmagan. Material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va hali o‘qituvchi tomonidan ko‘rib chiqilmagan. Darsda foydalanishdan oldin mazmunini tekshirib oling.

  • Biologiya
  • 11-sinf
  • 45 daqiqa

Dars maqsadlari

  • Biologik xilma-xillikning uch darajasi, uning kamayish sabablari va asrash usullari (Qizil kitob, muhofaza etiladigan hududlar, pitomniklar, xalqaro kelishuvlar) haqida bilim berish.
  • Har bir turning yo‘qolishi qaytarib bo‘lmas yo‘qotish ekanini anglatish orqali tabiat oldidagi mas’uliyatni tarbiyalash.
  • Manba bilan mustaqil ishlash, ma’lumotni tahlil qilish va dalil bilan fikr bildirish ko‘nikmalarini rivojlantirish.

Jihozlar

  • Saytning «Qizil kitob» bo‘limi ochilgan kompyuter yoki telefonlar
  • O‘zbekistonning muhofaza etiladigan hududlari xaritasi
  • Guruhlar uchun «tur pasporti» blankalari
  • Proyektor

Darsning borishi

  1. Tashkiliy qism 2 daqiqa
    Salomlashish, davomatni aniqlash, dars maqsadini e’lon qilish.
  2. Motivatsiya 5 daqiqa
    O‘qituvchi Turon yo‘lbarsi rasmini ko‘rsatadi: bu hayvon o‘tgan asrda Amudaryo to‘qaylarida yashagan, hozir tabiatda yo‘q. Savol: yo‘qolgan turni qaytarish mumkinmi? Bugun yo‘qolish arafasida turgan turlar uchun nima qilish mumkin?
  3. Yangi mavzu bayoni 12 daqiqa
    Biologik xilma-xillikning uch darajasi tushuntiriladi: irsiy (bir tur ichidagi belgilar xilma-xilligi), tur (turlar soni) va ekosistema (cho‘l, to‘qay, tog‘ o‘rmoni kabi jamoalar xilma-xilligi). Kamayishning asosiy sabablari sanaladi: yashash joylarining yo‘qolishi, haddan tashqari ovlash va terish, ifloslanish, begona turlarning olib kelinishi, iqlim o‘zgarishi. Asrash usullari: Qizil kitob, qo‘riqxona va milliy bog‘lar, noyob turlarni pitomniklarda ko‘paytirish, 1992-yilda qabul qilingan Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya va noyob turlar savdosini tartibga soluvchi CITES konvensiyasi.
  4. Guruh ishi: tur pasporti 12 daqiqa
    Guruhlar saytning «Qizil kitob» bo‘limidan bittadan turni tanlaydi (masalan, ilvirs, xongul, sayg‘oq, qizilg‘oz) va «pasport» to‘ldiradi: qayerda yashaydi, nima sababdan kamaygan, qanday muhofaza qilinadi, yana nima qilish mumkin. Har bir guruh ikki daqiqalik taqdimot qiladi.
  5. Ekologik muhokama 9 daqiqa
    Muhokama savoli: turni asrash uchun uni hayvonot bog‘ida saqlash yetarlimi yoki yashash joyini saqlash shartmi? «Jayron» pitomnigi va qo‘riqxonalar misolida ikki yondashuv taqqoslanadi. O‘quvchilar o‘z xulosasini dalil bilan aytadi.
  6. Mustahkamlash va baholash 3 daqiqa
    O‘quvchilar 5 savollik testni bajaradi, javoblar tekshiriladi va baholanadi.
  7. Uyga vazifa 2 daqiqa
    O‘qituvchi uyga vazifani tushuntiradi.

Ekologik bog‘lanish

Ekosistema qancha xilma-xil bo‘lsa, u o‘zgarishlarga shuncha chidamli bo‘ladi: bir tur kamaysa, uning vazifasini qisman boshqasi bajaradi. Turlar yo‘qolgan sari bu zaxira kamayadi. Yo‘qolgan turni qayta yaratib bo‘lmaydi, shuning uchun asosiy vazifa yo‘qolishning oldini olishdir. Buning eng ishonchli yo‘li yashash joylarini butunligicha saqlash: to‘qay saqlanmasa, xongulni, tog‘ yaylovlari saqlanmasa, ilvirsni asrab bo‘lmaydi. Qonunlar va qo‘riqxonalar bilan birga odamlarning munosabati ham hal qiluvchi: noyob o‘simlikni termaslik, yovvoyi hayvonni bezovta qilmaslik har kimning qo‘lidan keladi.

Saytdagi materiallar

Uyga vazifa

  1. Saytning «Qizil kitob» bo‘limidan o‘z viloyatingizda uchraydigan bitta hayvon va bitta o‘simlikni toping va ularning «pasporti»ni tuzing.
  2. «Bitta turning yo‘qolishi menga qanday ta’sir qiladi?» mavzusida yarim betlik esse yozing, kamida ikkita dalil keltiring.

Test

  1. Biologik xilma-xillikning qaysi darajasi bir tur ichidagi belgilar xilma-xilligini anglatadi?
    1. Irsiy
    2. Tur
    3. Ekosistema
    4. Biosfera
  2. Turlar kamayishining eng asosiy sababi qaysi?
    1. Qishning sovuq kelishi
    2. Quyosh tutilishi
    3. Yashash joylarining yo‘qolishi
    4. Yulduzlar harakati
  3. Qizil kitobga qanday turlar kiritiladi?
    1. Eng ko‘p tarqalgan turlar
    2. Noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar
    3. Faqat uy hayvonlari
    4. Faqat zaharli o‘simliklar
  4. Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya qachon qabul qilingan?
    1. 1892-yilda
    2. 1945-yilda
    3. 2020-yilda
    4. 1992-yilda
  5. Noyob turni asrashning eng ishonchli yo‘li qaysi?
    1. Uni faqat rasmga olish
    2. Uning tabiiy yashash joyini saqlash
    3. Uni boshqa qit’aga ko‘chirish
    4. Unga nom berish
To‘g‘ri javoblar

1 — A, 2 — C, 3 — B, 4 — D, 5 — B

← Dars ishlanmalari