«Har bir tomchi qadrli»: 22-mart — Butunjahon suv kuni aksiyasi

• 7–11-sinflar
• 45 daqiqalik ochilish + bir haftalik aksiya

Maqsadlar

• 22-mart — Butunjahon suv kuni haqida ma’lumot berish.
• Kichik suv isrofi ham vaqt o‘tishi bilan katta hajmga yetishini o‘lchov orqali ko‘rsatish.
• Maktab va uyda suvni tejashning oddiy usullarini amalda qo‘llash.
• O‘quvchilarda kuzatish, o‘lchash va hisoblash ko‘nikmalarini rivojlantirish.

Tayyorgarlik

• Tabiiy fanlar o‘qituvchisi: shaffof o‘lchov idishi (menzurka yoki litrlik banka), sekundomer, bitta jo‘mrak yonida tajriba joyi.
• Sinf rahbarlari: «Suv tejash kundaligi» varaqlari (7 kun uchun jadval) har bir o‘quvchiga.
• Maktab xo‘jalik bo‘limi bilan kelishuv: «suv patrul»i topgan nosoz jo‘mraklar ro‘yxati unga topshiriladi.
• Rangli qog‘oz va flomasterlar — jo‘mraklar yoniga yopishtiriladigan eslatma-stikerlar uchun.
• Proyektor yoki smartfon — «Kuniga 5 litr suv» animatsiyasini ko‘rsatish uchun.

Tadbirning borishi

1. Ochilish 5 daqiqa
   O‘qituvchi 22-mart Butunjahon suv kuni ekanini aytadi va savol beradi: «Bir tomchi suv — bu ko‘pmi yoki ozmi?». O‘quvchilar taxminlarini aytadi.
2. «Tomchi tajribasi» 10 daqiqa
   Jo‘mrak ozgina ochilib, tomchilab turadigan holatga keltiriladi; ostiga o‘lchov idishi qo‘yilib, 5 daqiqada yig‘ilgan suv o‘lchanadi. O‘quvchilar natijani bir soat, bir kun va bir oyga hisoblab chiqadi.
3. «Kuniga 5 litr suv» — muhokama 10 daqiqa
   Animatsiya ko‘rsatiladi. O‘quvchilar kuniga faqat 5 litr suv bilan yashash qanday bo‘lishini va o‘zlari kuniga suvni nimalarga sarflashini solishtiradi.
4. «Suv patrul»i 12 daqiqa
   Juftliklar maktabdagi jo‘mraklar, hojatxonalar va sug‘orish shlanglarini tekshirib, oqayotgan yoki tomizayotgan joylarni ro‘yxatga oladi. Ro‘yxat xo‘jalik bo‘limiga topshiriladi.
5. Eslatma-stikerlar 5 daqiqa
   O‘quvchilar qisqa shiorlar yozadi (masalan, «Jo‘mrakni yop — tomchini asra!») va ularni jo‘mraklar yoniga yopishtiradi.
6. Aksiya topshirig‘i 3 daqiqa
   Har bir o‘quvchiga «Suv tejash kundaligi» beriladi: bir hafta davomida har kuni bitta tejash odatini bajarib, belgilab boradi.

O‘quvchilar vazifalari

• O‘lchovchilar — tajribada vaqt va suv hajmini o‘lchaydi.
• Hisobchilar — natijani kun va oyga hisoblab, doskaga yozadi.
• Suv patruli — nosoz jo‘mraklarni aniqlab, ro‘yxat tuzadi.
• Dizaynerlar — shior-stikerlarni tayyorlaydi.

Xavfsizlik va tashkiliy eslatma

Tajribadan so‘ng yig‘ilgan suv to‘kib yuborilmaydi — gullarni sug‘orishga ishlatiladi. Patrul paytida o‘quvchilar jo‘mrak va quvurlarni o‘zlari ta’mirlashga urinmaydi, faqat ro‘yxatga oladi. Hojatxonalarni tekshirish o‘qituvchi yoki navbatchi hamrohligida bo‘ladi.

Saytdagi materiallar

• Kuniga 5 litr suv (animatsiya)
• Ekokalendar: ekologik sanalar

Kutilgan natija

Maktabda nosoz jo‘mraklar ro‘yxati tuziladi va ta’mirlash uchun topshiriladi, jo‘mraklar yonida eslatmalar paydo bo‘ladi. Bir haftadan keyin sinf soatida kundaliklar yig‘iladi: qaysi odatni bajarish oson, qaysi biri qiyin bo‘ldi, oilada kim qo‘shildi — shular muhokama qilinadi.