Dars to‘plami: Oʻzbekiston Qizil kitobi hayvonlari (biologiya, 7–8-sinf)
Tekshirilmagan. Material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va hali o‘qituvchi tomonidan ko‘rib chiqilmagan. Darsda foydalanishdan oldin mazmunini tekshirib oling.
To‘plam tarkibi
- Dars rejasi — shu sahifada.
- Tarqatma material (PDF, 4 bet) — 16 ta hayvon kartochkasi, o‘quvchilar uchun ish varag‘i va o‘qituvchi uchun javoblar. Sahifadagi «Yuklab olish» tugmasi orqali oling va chop eting.
- Taqdimot — «Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan hayvonlar» (12 slayd).
- O‘yinlar — mustahkamlash uchun: «Xotira mashqi» va «Rasmli topishmoq».
- Ma’lumot manbai — saytning «Qizil kitob» bo‘limi: har bir tur haqida matn va rasmlar.
Umumiy ma’lumot
- Fan: Biologiya (sinf soati yoki ekologik to‘garakda ham o‘tkazish mumkin)
- Sinf: 7–8
- Mavzu: Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan hayvonlar
- Dars turi: Yangi bilim berish va guruhlarda amaliy ish
- Davomiyligi: 45 daqiqa
- Usullar: Muammoli savol, kartochkalar bilan guruhlarda ishlash, o‘yin
Dars maqsadlari
- Ta’limiy: O‘quvchilar Qizil kitob nima ekanini, turlarning muhofaza maqomlari nimani anglatishini bilib oladi va Oʻzbekistondagi noyob hayvonlardan bir nechtasini taniydi.
- Tarbiyaviy: Tabiatga va noyob turlarga ehtiyotkor, mas’uliyatli munosabatni shakllantirish.
- Rivojlantiruvchi: Ma’lumotni jadvalga solish, taqqoslash, sababini taxmin qilish va fikrini asoslash ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Jihozlar
Proyektor yoki katta ekran, taqdimot, chop etilgan va qirqilgan kartochkalar (har bir guruhga 4 tadan), har bir guruhga bittadan ish varag‘i, internetga ulangan qurilma (o‘yin va 3-topshiriq uchun; bo‘lmasa, o‘qituvchi ekranda ko‘rsatadi).
Darsdan oldin
Tarqatma materialni chop eting. Kartochkalarni chiziq bo‘ylab qirqib, 4 ta to‘plamga ajrating — har bir to‘plamda turli guruh hayvonlari (sutemizuvchi, qush, sudralib yuruvchi yoki baliq) bo‘lgani ma’qul. «Gepard» kartochkasini motivatsiya bosqichi uchun alohida olib qo‘ying.
Darsning borishi
| Bosqich | Vaqt | O‘qituvchi va o‘quvchilar faoliyati |
|---|---|---|
| 1. Tashkiliy qism | 2 daq. | Salomlashish, davomat, sinfni 4 guruhga bo‘lish. |
| 2. Motivatsiya | 5 daq. | O‘qituvchi «Gepard» kartochkasini ko‘rsatadi. Muammoli savol: «Bu hayvon kartochkasida “0 — Yo‘qolgan” deb yozilgan. Bu nimani anglatadi? Sizningcha, nega shunday bo‘lgan?» O‘quvchilar taxminlarini aytadi, o‘qituvchi ularni doskaga qisqacha yozib boradi. |
| 3. Yangi mavzu | 10 daq. | Taqdimot asosida: Qizil kitob nima va u nima uchun kerak; unga turlar qanday kiritiladi; maqomlar nimani bildiradi (quyidagi jadvalga qarang). O‘quvchilar maqomlarni daftarga yozib oladi. |
| 4. Guruhlarda ishlash | 13 daq. | Har bir guruh 4 ta kartochka va ish varag‘ini oladi. 1-topshiriq: jadvalni to‘ldirish (hayvon nomi, guruhi, maqomi, nima uchun kamaygani haqida taxmin). 2-topshiriq: maqom raqamini ma’nosi bilan bog‘lash. 3-topshiriq: bitta hayvonning yashash joyini saytning «Qizil kitob» bo‘limidan topish. |
| 5. Taqdimot va muhokama | 6 daq. | Har bir guruh bitta hayvoni haqida 1 daqiqa gapiradi. 4-topshiriq bo‘yicha takliflar birga muhokama qilinadi: qaysi takliflarni o‘quvchining o‘zi bajara oladi, qaysilari davlat va olimlar ishi? |
| 6. Mustahkamlash | 6 daq. | Ekranda «Rasmli topishmoq» yoki «Xotira mashqi» o‘yini: guruhlar navbat bilan javob beradi. |
| 7. Yakun va uyga vazifa | 3 daq. | Dars boshidagi savolga qaytish: taxminlar qanchalik to‘g‘ri chiqdi? Baholash, uyga vazifani tushuntirish. |
Muhofaza maqomlari
Saytning «Qizil kitob» bo‘limida va kartochkalarda turlarning maqomi raqam va xalqaro belgi bilan ko‘rsatilgan:
| Maqom | Ma’nosi |
|---|---|
| 0 (EX, EW) | Yo‘qolgan |
| 1 (CR, EN) | Yo‘qolish arafasida |
| 2 (VU) | Zaif, kamayib borayotgan |
| 3 (NT) | Kamyob |
| 4 (DD) | Kam o‘rganilgan |
Muhokama uchun savollar
- Nima uchun yirtqich hayvonlar (qoplon, ilvirs, qoraquloq) ko‘pincha eng xavf ostidagi turlar qatorida bo‘ladi?
- Kartochkalardagi baliqlar qaysi suv havzalari bilan bog‘liq? Bu havzalarda nima o‘zgargan?
- Hayvonni asrash uchun uning o‘zinigina emas, yashash joyini ham saqlash nega muhim?
- «Kam o‘rganilgan» maqomi nega kerak — axir bu tur xavf ostida ekani aniq emas-ku?
Baholash
- Jadval to‘g‘ri to‘ldirilgan (hayvon, guruhi, maqomi) — 2 ball.
- Maqomlar to‘g‘ri bog‘langan — 1 ball.
- Kamayish sababi va asrash bo‘yicha takliflar asoslangan — 2 ball.
3- va 4-topshiriqlarda yagona to‘g‘ri javob yo‘q: o‘quvchining fikrini qanchalik asoslagani baholanadi.
Uyga vazifa
Saytning «Qizil kitob» bo‘limidan darsda ko‘rilmagan bitta hayvon yoki o‘simlikni tanlab, uning «pasporti»ni tuzish: nomi, maqomi, qayerda yashaydi, nima uchun kamaygan, uni asrash uchun nima qilinmoqda. Hajmi — yarim bet.
Kartochkalardagi rasmlar sun’iy intellekt yordamida, Qizil kitob ma’lumotlari asosida yaratilgan.