Biologiya, 7-sinf: Tirik organizmlarning xilma-xilligi

Tekshirilmagan. Material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va hali o‘qituvchi tomonidan ko‘rib chiqilmagan. Darsda foydalanishdan oldin mazmunini tekshirib oling.

  • Biologiya
  • 7-sinf
  • 45 daqiqa

Dars maqsadlari

  • Tirik organizmlarning asosiy guruhlari — bakteriyalar, zamburug‘lar, o‘simliklar va hayvonlarning umumiy belgilari hamda ularni tasniflash tamoyillari haqida bilim berish.
  • Biologik xilma-xillikni tabiat boyligi sifatida qadrlash, noyob va yo‘qolib borayotgan turlarni asrashga mas’uliyatli munosabatni tarbiyalash.
  • Taqqoslash, guruhlash (tasniflash) va jadval bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish.

Jihozlar

  • Darslik
  • Turli organizmlar tasvirlari tushirilgan kartochkalar (bakteriya, qo‘ziqorin, mog‘or, lola, archa, yomg‘ir chuvalchangi, qo‘ng‘iz, baliq, jayron va boshqalar)
  • Mog‘or bosgan non bo‘lagi (yopiq shisha idishda) va lupa
  • Tirik organizmlar dunyolari sxemasi (plakat yoki slayd)
  • Proyektor yoki kompyuter (Qizil kitob sahifasini ko‘rsatish uchun)

Darsning borishi

  1. Tashkiliy qism 3 daqiqa
    Salomlashish, davomatni aniqlash, sinfni guruhlarga bo‘lish. O‘qituvchi dars mavzusi va maqsadini e’lon qiladi.
  2. O‘tgan mavzuni takrorlash 5 daqiqa
    O‘quvchilardan tirik organizmlarning belgilari va biologiya bo‘limlari so‘raladi. «Bu tirik organizmmi?» savoli bilan bir nechta tasvir ko‘rsatiladi.
  3. Yangi mavzu bayoni 12 daqiqa
    O‘qituvchi Yerdagi tirik organizmlar juda xilma-xil ekanini va olimlar ularni umumiy belgilariga ko‘ra guruhlarga ajratishini tushuntiradi. Bakteriyalar (yadrosiz, mayda bir hujayralilar), zamburug‘lar (tayyor organik moddalar bilan oziqlanadi), o‘simliklar (fotosintez qiladi) va hayvonlar (tayyor oziq bilan oziqlanadi, faol harakatlanadi) taqqoslanadi. Viruslar hujayrasiz tuzilgani va faqat tirik hujayra ichida ko‘payishi alohida ta’kidlanadi. «Biologik xilma-xillik» tushunchasi kiritiladi.
  4. Guruhlarda amaliy ish: kartochkalarni tasniflash 10 daqiqa
    Har bir guruh organizmlar tasvirlari tushirilgan kartochkalarni to‘rt guruhga (bakteriyalar, zamburug‘lar, o‘simliklar, hayvonlar) ajratadi va tanlovini bitta belgi bilan asoslaydi. Qo‘shimcha ravishda mog‘or bosgan non lupa orqali kuzatilib, zamburug‘ ekanligi aniqlanadi.
  5. Ekologik suhbat: Qizil kitob va qo‘riqxonalar 9 daqiqa
    O‘qituvchi O‘zbekiston Qizil kitobi va unga kiritilgan ayrim turlar (masalan, qor qoploni, jayron, Buxoro bug‘usi, lolalarning ayrim turlari) haqida gapirib beradi. O‘quvchilar turlarning kamayib ketish sabablari (yashash joylarining buzilishi, cho‘llanish, suv tanqisligi, brakonerlik, o‘simliklarni ommaviy terish) va ularni asrash yo‘llari (qo‘riqxonalar, noyob o‘simliklarni termaslik) haqida fikr almashadi.
  6. Mustahkamlash va baholash 4 daqiqa
    Qisqa test o‘tkaziladi va javoblar birgalikda tekshiriladi. Guruhlar faolligiga qarab baholanadi.
  7. Uyga vazifa 2 daqiqa
    O‘qituvchi uyga vazifani tushuntiradi va Qizil kitob sahifasidan qanday foydalanishni ko‘rsatadi.

Ekologik bog‘lanish

Har bir tur tabiatdagi oziq zanjirlari va moddalar aylanishida o‘z o‘rniga ega: bakteriyalar va zamburug‘lar qoldiqlarni parchalab, tuproqni unumdor qiladi, o‘simliklar kislorod va oziq yaratadi, hayvonlar changlatish va urug‘larni tarqatishda qatnashadi. Bitta turning yo‘qolishi butun ekotizimning muvozanatini buzishi mumkin. O‘zbekistonda cho‘llanish, Orol dengizining qurishi va yashash joylarining o‘zgarishi ko‘plab turlarning kamayishiga sabab bo‘lmoqda, shuning uchun noyob turlar Qizil kitobga kiritilib, qo‘riqxonalarda muhofaza qilinadi. Biologik xilma-xillikni saqlash — kelajak avlodlar uchun tabiatni asrashdir.

Saytdagi materiallar

Uyga vazifa

  1. Darslikdagi mavzuni o‘qib, bakteriyalar, zamburug‘lar, o‘simliklar va hayvonlarni taqqoslovchi jadval tuzing (oziqlanishi, harakatlanishi, tuzilishi).
  2. EcoEdu saytidagi Qizil kitob sahifasidan O‘zbekistonda muhofaza qilinadigan bitta hayvon va bitta o‘simlikni tanlang, ular haqida qisqa ma’lumot yozing va oila a’zolaringizga yoki do‘stlaringizga bu turlarni nega asrash kerakligini tushuntirib bering.

Test

  1. Qaysi organizmlar fotosintez orqali o‘zi uchun organik modda hosil qiladi?
    1. Zamburug‘lar
    2. Hayvonlar
    3. Yashil o‘simliklar
    4. Viruslar
  2. Mog‘or tirik organizmlarning qaysi guruhiga kiradi?
    1. Zamburug‘lar
    2. O‘simliklar
    3. Hayvonlar
    4. Bakteriyalar
  3. Qaysi tirik organizmlar hujayrasida shakllangan yadro bo‘lmaydi?
    1. O‘simliklar
    2. Bakteriyalar
    3. Zamburug‘lar
    4. Hayvonlar
  4. Qizil kitob nima uchun tuziladi?
    1. Eng ko‘p tarqalgan turlarni sanab chiqish uchun
    2. Ovlanishi mumkin bo‘lgan hayvonlar ro‘yxatini tuzish uchun
    3. Qishloq xo‘jaligi ekinlarini hisobga olish uchun
    4. Kamayib ketayotgan va yo‘qolish xavfidagi turlarni hisobga olib, muhofaza qilish uchun
  5. Quyidagilardan qaysi biri biologik xilma-xillikning kamayishiga olib keladi?
    1. Qo‘riqxonalar tashkil etish
    2. Yashash joylarining buzilishi va cho‘llanish
    3. Daraxt ko‘chatlari ekish
    4. Noyob o‘simliklarni termaslik
To‘g‘ri javoblar

1 — C, 2 — A, 3 — B, 4 — D, 5 — B

← Dars ishlanmalari