Biologiya, 7-sinf: Fotosintez va nafas olish jarayonlarini taqqoslash

Tekshirilmagan. Material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va hali o‘qituvchi tomonidan ko‘rib chiqilmagan. Darsda foydalanishdan oldin mazmunini tekshirib oling.

  • Biologiya
  • 7-sinf
  • 45 daqiqa

Dars maqsadlari

  • Fotosintez va nafas olishni boradigan joyi, sharoiti, sarflanadigan va hosil bo‘ladigan moddalari hamda energiya jihatidan taqqoslab, ularning farqi va o‘xshashligini aniqlash.
  • Yashil o‘simliklarning sayyoradagi hayot uchun ahamiyatini anglatib, daraxtlar va o‘rmonlarni asrashga intilishni tarbiyalash.
  • Taqqoslash, jadval va Venn diagrammasi tuzish, sabab-oqibat bog‘lanishlarini topish ko‘nikmalarini rivojlantirish.

Jihozlar

  • Taqqoslash jadvali chizilgan plakat yoki doska
  • Xloroplast va mitoxondriya tasvirlari
  • Guruhlar uchun jarayon belgilari yozilgan kartochkalar
  • Kompyuter, proyektor

Darsning borishi

  1. Tashkiliy qism 2 daqiqa
    Salomlashish, davomatni aniqlash, dars maqsadini e’lon qilish.
  2. Bilimlarni faollashtirish 6 daqiqa
    «Aqliy hujum»: o‘quvchilar fotosintez va nafas olish haqida bilganlarini aytadi, o‘qituvchi ularni doskaning ikki ustuniga yozib boradi.
  3. Yangi mavzu bayoni 10 daqiqa
    O‘qituvchi tushuntiradi: fotosintez faqat o‘simlikning yashil qismlarida, xloroplastlarda, yorug‘likda boradi; karbonat angidrid va suvdan organik modda va kislorod hosil bo‘lib, quyosh energiyasi to‘planadi. Nafas olish barcha tirik hujayralarda, asosan mitoxondriyalarda, kechayu kunduz boradi; organik moddalar kislorod ishtirokida parchalanib, energiya ajraladi. Ikki jarayon bir-birini to‘ldirishi ta’kidlanadi.
  4. Guruh ishi: taqqoslash jadvali 12 daqiqa
    Guruhlar kartochkalarni saralab, «Fotosintez» va «Nafas olish» ustunli jadvalni to‘ldiradi: qayerda, qachon boradi, qanday moddalar sarflanadi va hosil bo‘ladi, energiya to‘planadimi yoki ajraladimi. So‘ng Venn diagrammasida umumiy belgilar ko‘rsatiladi (ikkalasi ham tirik hujayrada boradi, gaz almashinuvi bilan bog‘liq). Jadvallar solishtirilib, xatolar birgalikda tuzatiladi.
  5. Ekologik muhokama 9 daqiqa
    Savollar: yorug‘ kunda o‘simlik ko‘proq kislorod ajratadimi yoki yutadimi va nega? Kesilgan daraxt o‘rniga ko‘chat ekish nima uchun muhim? Shahar havosi va yashil hududlar qanday bog‘liq? «Yashil shahar» laboratoriyasida ko‘kalamzorlashtirishning shahar muhitiga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
  6. Mustahkamlash va baholash 4 daqiqa
    O‘quvchilar 5 savollik testni bajaradi, natijalar tekshiriladi va baholanadi.
  7. Uyga vazifa 2 daqiqa
    O‘qituvchi uyga vazifani tushuntiradi.

Ekologik bog‘lanish

Yashil o‘simliklar fotosintez orqali havodagi karbonat angidridni yutib, kislorod ajratadi va organik modda to‘playdi, nafas olishda esa bu moddalarning bir qismi sarflanadi. Yorug‘likda fotosintez odatda nafas olishdan kuchliroq bo‘lgani uchun o‘sayotgan o‘simliklar atmosferaga kislorod qo‘shadi va karbonat angidridni bog‘laydi. O‘rmonlar, to‘qaylar va tog‘ yonbag‘irlaridagi daraxtzorlar kesilsa, bu muvozanat buziladi, tuproq eroziyasi kuchayadi, hayvonlar yashash joyidan ayriladi. Shaharlarni ko‘kalamzorlashtirish, mavjud daraxtlarni asrash va yangi ko‘chatlar ekish havoni tozalash hamda yozgi jaziramani yumshatishga yordam beradi.

Saytdagi materiallar

Uyga vazifa

  1. Fotosintez va nafas olishni taqqoslovchi jadvalni daftarga to‘liq ko‘chirib, har bir jarayon uchun hayotdan bittadan misol yozish.
  2. Mahallangizdagi daraxtlarni kuzatib, qaysi joyda ko‘kalamzorlashtirish zarurligini aniqlang; imkoni bo‘lsa, oila a’zolaringiz bilan bitta ko‘chat eking yoki mavjud daraxtni sug‘orib, parvarish qiling.

Test

  1. Fotosintez hujayraning qaysi qismida boradi?
    1. Mitoxondriyada
    2. Xloroplastda
    3. Yadroda
    4. Hujayra po‘stida
  2. Nafas olish jarayonida nimalar ajraladi?
    1. Energiya, karbonat angidrid va suv
    2. Faqat kislorod
    3. Kraxmal va kislorod
    4. Faqat glyukoza
  3. Qaysi jarayon faqat yorug‘likda boradi?
    1. Nafas olish
    2. Suvning bug‘lanishi
    3. Fotosintez
    4. Ildiz orqali suv shimilishi
  4. Fotosintez va nafas olishning umumiy belgisi qaysi?
    1. Ikkalasi ham faqat kunduzi boradi
    2. Ikkalasi ham faqat barglarda boradi
    3. Ikkalasida ham kislorod ajraladi
    4. Ikkalasi ham tirik hujayralarda boradi va gaz almashinuvi bilan bog‘liq
  5. Nima uchun o‘rmon va daraxtzorlarni ommaviy kesish atmosfera uchun zararli?
    1. Havoda azot ko‘payib ketadi
    2. Karbonat angidridni yutib, kislorod ajratuvchi o‘simliklar kamayadi
    3. Yog‘ingarchilik keskin ko‘payadi
    4. Tuproq unumdorligi oshib ketadi
To‘g‘ri javoblar

1 — B, 2 — A, 3 — C, 4 — D, 5 — B

← Dars ishlanmalari