Biologiya, 7-sinf: Biologiya hayot haqidagi fan

• Biologiya
• 7-sinf
• 45 daqiqa

Dars maqsadlari

• O‘quvchilarga biologiya fanining predmeti, asosiy bo‘limlari (botanika, zoologiya, mikrobiologiya, odam anatomiyasi, ekologiya) va tirik organizmlarning belgilari haqida bilim berish.
• Tirik tabiatga hurmat, uning yaxlitligini saqlashga mas’uliyat hissini tarbiyalash; inson faoliyati tirik organizmlarga ta’sir qilishini anglatish.
• Kuzatish, taqqoslash va xulosa chiqarish ko‘nikmalarini, jonli va jonsiz tabiat obyektlarini farqlash qobiliyatini rivojlantirish.

Jihozlar

• Darslik va ish daftarlari
• Xonaki o‘simlik (tuvakda), tosh, quruq barg, shisha idishdagi suv
• Lupa (har bir guruhga bittadan)
• Biologiya bo‘limlari sxemasi tushirilgan plakat yoki slayd
• Proyektor yoki elektron doska (bo‘lsa)

Darsning borishi

1. Tashkiliy qism 3 daqiqa
   O‘qituvchi o‘quvchilar bilan salomlashadi, davomatni tekshiradi va sinfni 4–5 kishilik guruhlarga bo‘ladi. Darsning mavzusi va maqsadi e’lon qilinadi.
2. Motivatsiya: «Tirikmi yoki tirik emasmi?» 5 daqiqa
   O‘qituvchi stolga o‘simlik, tosh, quruq barg va suvni qo‘yib, qaysi biri tirik ekanini so‘raydi. O‘quvchilar fikrini asoslaydi, javoblar doskaga yoziladi va yangi mavzuga o‘tiladi.
3. Yangi mavzu bayoni 12 daqiqa
   O‘qituvchi «biologiya» so‘zi yunoncha bios (hayot) va logos (ta’limot, fan) so‘zlaridan kelib chiqqanini tushuntiradi. Tirik organizmlarning belgilari (hujayraviy tuzilish, oziqlanish, nafas olish, moddalar almashinuvi, o‘sish va rivojlanish, ko‘payish, ta’sirlanish) va fanning asosiy bo‘limlari sxema asosida ko‘rsatiladi. Biologiyada qo‘llaniladigan usullar — kuzatish, tajriba, taqqoslash va o‘lchash misollar bilan izohlanadi.
4. Guruhlarda amaliy ish: tirik organizm belgilarini aniqlash 10 daqiqa
   Guruhlar lupa yordamida o‘simlik bargi va toshni kuzatadi, jadval tuzib, har bir obyektda tirik organizm belgilaridan qaysilari bor-yo‘qligini belgilaydi. Har bir guruh bitta xulosani sinfga aytib beradi.
5. Ekologik suhbat 8 daqiqa
   O‘qituvchi «Nima uchun ekologiya biologiyaning muhim bo‘limi?» degan savolni o‘rtaga tashlaydi. O‘quvchilar O‘zbekistondagi ekologik muammolar (Orol dengizining qurishi, cho‘llanish, suv tanqisligi) tirik organizmlarga qanday ta’sir qilishini muhokama qiladi va olimlar-biologlarning tabiatni asrashdagi vazifasi haqida fikr bildiradi.
6. Mustahkamlash va baholash 5 daqiqa
   O‘quvchilar qisqa test savollariga javob beradi, javoblar birgalikda tekshiriladi. Faol qatnashgan o‘quvchilar va guruhlar baholanadi.
7. Uyga vazifa 2 daqiqa
   O‘qituvchi uyga vazifani tushuntiradi va kuzatuv kundaligini qanday yuritishni ko‘rsatadi.

Ekologik bog‘lanish

Biologiya tirik organizmlarning tuzilishi, hayot faoliyati va ularning atrof-muhit bilan aloqasini o‘rganadi, shuning uchun tabiatni muhofaza qilish aynan shu fan bilimlariga tayanadi. Qaysi tur yo‘qolib ketish xavfida ekanini aniqlash, Qizil kitob ro‘yxatlarini tuzish, qo‘riqxonalarni tashkil etish, Orol bo‘yida cho‘llanishga qarshi o‘simliklar ekish kabi ishlar biologlar va ekologlar bilimisiz amalga oshmaydi. O‘quvchi tirik organizmlarning o‘zaro va muhit bilan bog‘liqligini tushunsa, kundalik hayotda suvni tejash, daraxtlarni asrash va chiqindini kamaytirish nega muhimligini ham anglaydi.

Saytdagi materiallar

• Laboratoriya: «Orol dengizining qurishi»
• Qo‘riqxonalar bo‘ylab sayohat

Uyga vazifa

1. Darslikdagi mavzuni o‘qib, biologiyaning bo‘limlari sxemasini daftarga chizing va har bir bo‘lim nimani o‘rganishiga bittadan misol yozing.
2. Bir hafta davomida uyingiz yoki mahallangizdagi bitta tirik organizmni (o‘simlik, qush yoki hasharot) kuzating va kuzatuv kundaligiga uning qaysi tiriklik belgilarini ko‘rganingizni yozing; iloji bo‘lsa, shu o‘simlikni sug‘oring yoki qushlar uchun suv idishi qo‘ying.

Test

1. «Biologiya» so‘zi qanday ma’noni anglatadi?
   1. Yer haqidagi fan
   2. Hayot haqidagi fan
   3. Moddalar haqidagi fan
   4. Osmon jismlari haqidagi fan
2. Biologiyaning qaysi bo‘limi organizmlarning o‘zaro va atrof-muhit bilan munosabatini o‘rganadi?
   1. Botanika
   2. Anatomiya
   3. Ekologiya
   4. Mikrobiologiya
3. Quyidagilardan qaysi biri tirik organizmlarga xos belgi emas?
   1. Ko‘payish
   2. Nafas olish
   3. O‘sish va rivojlanish
   4. Shamol ta’sirida yemirilish
4. O‘simliklarni o‘rganadigan fan qanday ataladi?
   1. Botanika
   2. Zoologiya
   3. Genetika
   4. Geologiya
5. O‘quvchi loviya urug‘ini har kuni o‘lchab, o‘sishini daftarga yozib bordi. U biologiyaning qaysi usulidan foydalangan?
   1. Faqat tarixiy usul
   2. Kuzatish va o‘lchash
   3. Modellashtirish
   4. Tasniflash