Elektron chiqindilar ularni qayta ishlashdan besh baravar tez ko‘paymoqda

Vilkasi yoki batareyasi bor har qanday buyum tashlab yuborilganda elektron chiqindiga aylanadi. Xalqaro elektraloqa ittifoqi (ITU) va BMTning O‘quv va ilmiy tadqiqot instituti (UNITAR) 2024-yil mart oyida shunday chiqindilar haqidagi to‘rtinchi global hisobotni eʼlon qildi.

Asosiy raqamlar

• 2022-yilda dunyoda 62 million tonna elektron chiqindi hosil bo‘lgan. Bu 2010-yildagidan 82 foiz ko‘p.
• Shuncha chiqindi 40 tonnalik 1,55 million yuk mashinasiga sig‘adi. Mashinalar ketma-ket tizilsa, ekvator bo‘ylab Yerni aylanib chiqadi.
• Chiqindining faqat 22,3 foizi to‘g‘ri yig‘ilgani va qayta ishlangani hujjatlar bilan tasdiqlangan.
• Elektron chiqindi har yili 2,6 million tonnaga ko‘paymoqda va 2030-yilga borib 82 million tonnaga yetishi kutilmoqda.
• Dunyodagi elektron chiqindining deyarli yarmi, yaʼni 30 million tonnasi Osiyoda hosil bo‘lgan.
• Yevropada elektron chiqindining 42,8 foizi rasman yig‘ilib, qayta ishlanadi, Afrika mamlakatlarida esa 1 foizdan kami.

Ko‘payish sabablari

Hisobot mualliflari bir nechta sababni sanaydi: texnika tez yangilanadi, odamlar ko‘proq xarid qiladi, buyumlarni taʼmirlash imkoniyati cheklangan, ularning xizmat muddati qisqa, chiqindini yig‘ish va qayta ishlash tizimi esa yetarli emas.

Metallar va xavfli moddalar

2022-yilgi elektron chiqindi tarkibidagi metallar 91 milliard dollarga baholangan. Shundan mis 19 milliard, temir 16 milliard, oltin 15 milliard dollarga teng.

Eski texnikada xavfli moddalar ham bor. Hisobotda simob misol qilib keltirilgan: u miyaga va harakatlar muvofiqligiga zarar yetkazadi. Shuning uchun ishlamay qolgan telefon yoki batareyani oddiy chiqindiga tashlamay, eski texnika qabul qilinadigan joyga topshirgan maʼqul.