Har ikkinchi nafasimiz uchun okeanga rahmat aytishimiz kerak

Ko‘pchilik Yer sayyorasining «o‘pkasi» deganda faqat o‘rmonlarni tasavvur qiladi. Albatta, o‘rmonlar juda muhim. Ammo olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, Yerdagi kislorodning taxminan yarmi okeanlarda ishlab chiqariladi. Buning asosiy «ishchilari» – ko‘z bilan ko‘rib bo‘lmaydigan mitti organizmlar, yaʼni fitoplanktonlar.

Fitoplankton kimlar?

Fitoplanktonlar – suvning yuqori, quyosh nuri tushadigan qatlamida suzib yuradigan mikroskopik suvo‘tlar va fotosintez qiluvchi bakteriyalar. Ular ham quruqlikdagi o‘simliklar singari quyosh nuri yordamida karbonat angidrid va suvdan organik modda hosil qiladi va atmosferaga kislorod chiqaradi.

AQShning Milliy okean va atmosfera boshqarmasi (NOAA) maʼlumotlariga ko‘ra, sayyoramizdagi kislorod ishlab chiqarishning taxminan yarmi okean hissasiga to‘g‘ri keladi. Fitoplanktonlar orasida eng mitti fotosintez qiluvchi organizmlardan biri – Prochlorococcus bakteriyasi bo‘lib, u okeanlarda son jihatidan juda keng tarqalgan.

Okean – ulkan iqlim regulyatori

• Fitoplanktonlar atmosferadagi karbonat angidridning bir qismini yutib, uni okean tubiga olib tushadi. Bu jarayon iqlim o‘zgarishini sekinlashtirishga yordam beradi.
• Ular dengiz oziq zanjirining asosi hisoblanadi: fitoplankton bilan zooplankton, u bilan baliqlar, baliqlar bilan esa kitlar, qushlar va inson oziqlanadi.
• Okean suvi Quyosh issiqligini to‘playdi va oqimlar orqali uni sayyora bo‘ylab taqsimlaydi.

Ular nimadan xavf ostida?

Okeanning isishi, suvning kislotaliligi oshishi, plastik va kimyoviy chiqindilar bilan ifloslanishi fitoplanktonlar hayotiga taʼsir ko‘rsatadi. Daryolar orqali dengizga oqib tushadigan o‘g‘itlar esa ayrim suvo‘tlarning haddan tashqari ko‘payib ketishiga – «suvning gullashi»ga sabab bo‘ladi. Natijada suvdagi kislorod kamayadi va baliqlar qirilib ketadigan «o‘lik zonalar» paydo bo‘ladi.

Okeandan uzoqda yashasak ham…

Oʻzbekiston okeandan minglab kilometr uzoqda joylashgan. Lekin bizning kundalik harakatlarimiz ham okeanga yetib boradi: daryoga tashlangan plastik idish, ortiqcha ishlatilgan o‘g‘it, isrof qilingan energiya – bularning barchasi oxir-oqibat sayyoramizning umumiy ekotizimiga taʼsir qiladi.

Demak, har gal chuqur nafas olganimizda, bu havoning bir qismini uzoq okeandagi mitti suvo‘tlar yaratganini eslash foydali. Tabiatni asrash – o‘z nafasimizni asrash demakdir.