"Yashil makon" umummilliy loyihasida o‘quvchilar ishtiroki
"Yashil makon" umummilliy loyihasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 30-dekabrdagi PF-46-son farmoni asosida joriy etilgan. Loyiha doirasida har yili 200 million tup daraxt va buta ko‘chatlari ekish hamda 2030-yilgacha shaharlardagi ko‘kalamzorlashtirish darajasini sezilarli oshirish, xususan, 30 foizga yetkazish maqsad qilingan. Loyihaning keyingi bosqichlari ham qabul qilingan hujjatlar bilan davom ettirilmoqda.
Nima uchun o‘quvchilarni jalb qilish muhim?
Ko‘chat ekish – ekologik tarbiyaning eng ko‘rgazmali shakli. Oʻquvchi o‘z qo‘li bilan ekkan daraxtni yillar davomida kuzatib, uning o‘sishiga masʼul bo‘lsa, tabiatga munosabati so‘zda emas, amalda shakllanadi. Shu bilan birga, ko‘chat ekish biologiya (o‘simlik fiziologiyasi, tuproq), geografiya (iqlim, mahalliy turlar) va hatto matematika (maydon, ko‘chatlar orasidagi masofa) bilimlarini amalda qo‘llash imkonini beradi.
Maktabda tashkil etish tartibi
- Rejalashtirish. Maktab hududi va unga biriktirilgan maydonni o‘rganing, ko‘chat ekish mumkin bo‘lgan joylarni, sug‘orish imkoniyatini aniqlang.
- Tur tanlash. Mahalliy iqlim va tuproqqa mos, suvga kamroq talabchan turlarni tanlang. Bu masalada tuman o‘rmon xo‘jaligi yoki ko‘kalamzorlashtirish mutaxassislari bilan maslahatlashing.
- Nazariy tayyorgarlik. Oʻquvchilarga ko‘chatni to‘g‘ri ekish qoidalari – chuqurcha o‘lchami, ildiz bo‘g‘zining joylashuvi, birinchi sug‘orish – haqida qisqa mashg‘ulot o‘tkazing.
- Ekish tadbiri. Har bir sinf yoki guruh maʼlum ko‘chatlarga biriktiriladi; ko‘chat yoniga sinf nomi va ekilgan sana yozilgan belgi qo‘yiladi.
- Parvarish va monitoring. Eng muhim bosqich. Oʻquvchilar navbatchilik jadvali asosida sug‘orish, begona o‘tlardan tozalashni amalga oshiradi va har chorakda ko‘chat balandligi hamda holatini "Daraxt kundaligi"ga yozib boradi.
Pedagogik imkoniyatlar
- "Daraxt kundaligi" asosida 7–8-sinflarda o‘sish grafigini tuzish va tahlil qilish.
- Ko‘chatlarning tutib ketish foizini hisoblash va sabablarni tahlil qilish (sug‘orish, tur tanlovi, parvarish).
- Maktab hududining "yashil xaritasi"ni tuzish.
- Ota-onalarni oilaviy ko‘chat ekishga jalb qilish.
Muhim eslatma
Loyihaning mohiyati – ekilgan ko‘chatlar sonida emas, balki ularning tutib ketishi va daraxtga aylanishida. Oʻquvchilarga ekishdan ko‘ra parvarish qilish muhimroq ekanini tushuntiring: parvarishsiz qolgan ko‘chat ham iqtisodiy, ham tarbiyaviy yo‘qotishdir.
