Nurota davlat qoʻriqxonasi tizmaning markaziy qismida joylashgan. Nurotau, qo‘riqxonaning maydoni 17752 ga. Nurota qo‘riqxonasi 1975 yilda Xalqaro Qizil kitobga (XQK) va O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan Severtsov qo‘ylarining (Ovis ammon severtzovi) noyob endemik kenja turi populyatsiyasini saqlab qolish maqsadida tashkil etilgan. Shuningdek, yong‘oqning genetik navlarini va mevali daraxtlarning boshqa madaniy navlarini saqlab qolish. Chunki qoʻriqxona hududi Oʻrta Osiyoda madaniy oʻsimliklarning kelib chiqish markazlaridan biri sifatida eʼtirof etilgan.

Nurotov tizmasi daryoning oʻng qirgʻogʻi boʻylab 250 km ga choʻzilgan ikkita parallel zanjirdan iborat. Zarafshon. Togʻ tizmasining shimoliy yon bagʻirlari Qizilqum choʻliga qaragan. Nurotov yuqori proterozoyda hosil boʻlgan past-oʻrta togʻ massivlarining murakkab tizimi boʻlib, Oʻrta Osiyodagi eng qadimgi togʻ sistemalaridan biridir. Qoʻriqxona hududida tizmaning eng baland nuqtasi – Hayat-boshi togʻi (dengiz sathidan 2169 m balandlikda) joylashgan.

Qo‘riqxonadagi iqlim quruq va issiq kontinental. Nurotov tog‘lari Qizilqum cho‘liga tutashgan bo‘lib, bu tizma iqlimiga katta taʼsir ko‘rsatadi, uning qurib ketishiga yordam beradi. Nurotov tizmasining kichik balandligi Markaziy Osiyoga yog‘ingarchilik olib keladigan nam havo massalari uchun to‘siq yaratmaydi. Biroq, tog‘lardagi nam buloqlar va soylar tog‘ etaklaridan cho‘zilgan quruq cho‘l bilan keskin farq qiladi. Bu erda eng issiq yozda nam va salqin. Qishda, aksincha, ko‘pincha sovuq havo tuman ostida tog‘larning pastki kamariga, tog‘ etaklariga va cho‘lga tushadi, tog‘larda esa ochiq quyoshli ob-havo kuzatiladi. Qoʻriqxonaning past togʻli qismida yillik oʻrtacha harorat 15 – 20oS, yanvarniki 1 – 8oS. Bu erda qish mo‘ʼtadil sovuq, qor yog‘ishi va sovuqlar uzoq vaqt erishi va yomg‘irli va shamolli ob-havo davrlari bilan almashadi. Minimal qayd etilgan harorat 32 ° C. Yog‘ingarchilik asosan qish va bahorda tushadi. Yiliga o‘rtacha yog‘ingarchilik 400 mm. Bahor qisqa, iliq va yomg‘irli, vaqti-vaqti bilan sovuq va hatto qor yog‘adi. Yozi uzoq, quruq va issiq, iyulning oʻrtacha harorati 29,4o S, jami quyosh radiatsiyasi 130-140 kkal/sm2.

Qo‘riqxona hududini toza va shaffof suvlarini Aydar ko‘li tomon olib boradigan o‘nta katta va kichik oqim kesib o‘tadi. Nurotovning past tog‘ tizmalaridan bahorda oqib o‘tadigan kichik daryolar, asosan, vaqtinchalik suv oqimlari xususiyatiga ega. Ularning eng koʻp qismigina togʻ tizmalarining janubi-gʻarbiy yon bagʻirlaridan pastga oqib oqib oʻz suvlarini Zarafshon shoxlaridan biri boʻlmish Oqdaryoga yetkaza oladi. Nurotov tizmasining markaziy qismida faqat bahorda ishlaydigan ko‘plab buloqlar mavjud.

Nurota tizmasi qiziq, chunki bu yerda Pomir-Oloy va Tyan-Shan togʻ tizimlari va Turon choʻl tekisliklari oʻrtasidagi oʻtish zonasida oʻziga xos flora shakllangan boʻlib, ular orasida ham togʻ, ham choʻl turlari, shuningdek, koʻp sonli oʻsimliklar mavjud. endemiklar va qoldiqlar.

Oʻsimlik dunyosi 78 oilaga mansub 814 turdagi tomirli oʻsimliklardan iborat. Bu yerda qadimgi Oʻrta er dengizi oʻsimliklari, asosan togʻli Oʻrta Osiyo oʻsimliklari ustunlik qiladi.

Qo‘riqxona florasining 29 turi O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan bo‘lib, ulardan 3 turi eremurus, 3 tur piyoz, 5 tur lola, 5 tur astragal va boshqalar.

Ammo chuqur daralarning qadimiy daraxtlari va butalari ayniqsa boy. Bu yerda bog‘dorchilik bilan shug‘ullanuvchi kishilarning ko‘p asrlik faoliyati natijasida o‘ziga xos madaniy landshaft – o‘rmon bog‘lari shakllangan. Oʻrmon bog‘larida asosiy o‘rmon hosil qiluvchi tur yong‘oq hisoblanadi. Qoidaga ko‘ra, Sievers yovvoyi olma daraxti, oq va qora tut, o‘rik, olcha, olxo‘ri, uzum, nok, terak, tol, qarag‘ay, sharqiy chinor va nihoyat, Oʻrta Osiyoda juda kam uchraydigan - sharqiy biota bilan birga keladi. .

Sharqiy biota qo‘riqxonasining eng katta ming yillik daraxti eng uzun sai - Medjerumda o‘sadi. Aylana bo‘ylab uning tanasi 8,5 m ga etadi.

Nurota qoʻriqxonasining faunasi boy va xilma-xildir. Ulardan sut emizuvchilarning 34 turi (hasharotxoʻrlarning 3 turi, koʻrshapalaklarning 8 turi, lagomorflarning 1 turi, kemiruvchilarning 13 turi, yirtqichlarning 7 turi va artiodaktillarning 2 turi). Qoʻriqxonadagi haqiqiy togʻ turlaridan Turkiston kalamushi, tosh suvsar va Severtsov qoʻylari keng tarqalgan. Hasharotxoʻrlar orasida quloqli tipratikan (togʻlarning pastki kamarida) va uzun tikanli tipratikan (togʻlarning oʻrta kamari) uchraydi. Yirtqichlar orasida qoragʻan tulkisi, tosh suvsar keng tarqalgan. Togʻ daralarining yuqori qismida boʻri yashaydi, sayyohlarda dasht mushugi ham uchraydi. Bo‘rsiq va cho‘l polekati tog‘larning pastki qismida yashaydi, bintni ham shu erda topish mumkin. Tuyoqli hayvonlardan yovvoyi choʻchqa keng tarqalgan boʻlib, u togʻ etaklaridan to togʻlarning yuqori qismlarigacha uchraydi. Boy o‘simliklar bu turning omon qolishi uchun qulay sharoit yaratadi.

Sutemizuvchilardan Severtsov qo‘ylari yoki Qizilqum qo‘ylari eng qiziq. Hozirda qo‘riqxonada 1700-1800 bosh Severtsov qo‘ylari yashaydi. Zaxiradan tashqarida