Qizilqum davlat qoʻriqxonasi Oʻzbekiston Respublikasining ikkita maʼmuriy tumani va ikkita viloyatida – Buxoro va Xorazmda joylashgan. Qoʻriqxona hududi Amudaryoning qirgʻoq boʻyida joylashgan boʻlib, shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa 30 km masofaga choʻzilgan, sharqdan gʻarbga 3 km uzunlikdagi qirgʻoq chizigʻini egallagan. Qo‘riqxonaning umumiy maydoni 10311 gektar bo‘lib, shundan 1467 gektar Buxoro viloyatining Romitan viloyatida va 8844 gektar Xorazm viloyatining Xarazasp viloyatida joylashgan.

Qizilqum qoʻriqxonasi Amudaryoning oʻrta oqimida joylashgan toʻqay oʻrmonlari va tipik qumli choʻl hududlari birikmasidan iborat noyob hududdir.

Qo‘riqxona iqlimi havoning yuqori quruqligi, haroratning keskin o‘zgarishi, yog‘ingarchilikning kamligi, yozning yuqori harorati va qishki haroratning nisbatan pastligi, yuqori bug‘lanish, noyob bulutlar, kuchli quruq shamollar bilan uzoq issiq yoz bilan tavsiflanadi.

Qizilqum qoʻriqxonasi hududidagi Amudaryo tekisligi daryoning koʻplab kanallari va kanallaridan hosil boʻlgan turli oʻlchamdagi koʻplab orollar bilan ifodalanadi. Amudaryo butun Turon tekisligining asosiy suv yoʻli va asosiy suv manbai hisoblanadi. Uning suv oqimining o‘rtacha quvvati 2500 m/sek. Amudaryoning asosiy suv toshqini yozga to‘g‘ri keladi. Shunday qilib, Nukus shahri yaqinida oʻtkazilgan kuzatuvlarga koʻra, iyul oyida 3400 m/s yoki yillik suv oqimining 18,6% oʻtadi. Amudaryo muzlik-qor bilan oziqlanadigan daryodir. Uning asosiy qismi erigan qor suvlari bilan ifodalanadi. Suv sathining ko‘tarilishining boshlanishi mart oyida boshlanadi. Yozgi suv toshqinlari davrida Amudaryo suvlari asosiy kanal qirg‘oqlaridan oshib, ko‘plab yangi kanallar va ko‘llar paydo bo‘lishi bilan birga ulkan toshqinlarni hosil qiladi. Amudaryoning suvi nihoyatda loyqa. To‘xtatilgan zarrachalar miqdori o‘rtacha 2,55 kg / m ni tashkil qiladi. Qo‘riqxona ichidagi kanalning kengligi 500-600 m.

Qizilqum qoʻriqxonasida 46 oila va 110 turkumga mansub 148 turdan ortiq yuqori tomirli oʻsimliklar oʻsadi. Qayd etish joizki, qayd etilgan turlarning 40 tasi Markaziy Osiyoga xosdir. Qo‘riqxona hududida manzarali o‘simliklarning 11 turi, 28 ta dorivor, 25 ta o‘simlik, 39 ta em-xashak, 2 ta tannik, 4 ta zaharli, 4 ta oziq-ovqat va 3 ta texnik o‘simliklar mavjud. Ikki oʻsimlik turi (Soʻgʻd lolasi va Korolkov eremurus) Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Qo‘riqxonaning faunasi juda xilma-xildir, chunki daryo, to‘qay o‘rmoni va cho‘lning uyg‘unligi suv va yarim suv turlarining yashashi uchun qulay sharoit yaratadi. Qo‘riqxonada Amudaryoga xos bo‘lgan 27 turdagi baliqlar qayd etilgan bo‘lib, ularning bir qancha turlari Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga va IUCN Xalqaro Qizil kitobiga kiritilgan. Bular katta va kichik Amudaryo psevdoshovelnozi, Turkiston va Orol barbel, Orol tikani va boshqalar. Bu yerda sudralib yuruvchilarning 29 turi mavjud. Ilonlardan - gyurza, qum efa, rang-barang, dog‘li va chiziqli ilonlar, suv iloni, o‘q ilonlari. Kaltakesaklardan - kulrang monitor, quloqli, qumloq, takir va dog‘li dumaloq boshlar, dasht agamasi, kulrang monitor, qumli, chiziqli, chiziqli va boshqa oyoq va og‘iz kasalliklari, gekkonlar va boshqalar. Qo‘riqxonada Oʻrta Osiyo quruq toshbaqasi tez-tez uchraydi.

Qushlar faunasi xilma-xildir, garchi unda ko‘chib yuruvchi qushlar ustunlik qilsa-da, chunki uya quruvchi va o‘troq qushlar to‘qay o‘rmoni chegaralari va qumli cho‘llarda yashovchi nisbatan kam sonli turlardan iborat. Turli fasllarda qo‘riqxonada 267 tur qayd etilgan. Oʻtroq turlardan oq qanotli oʻrmon, xiva qirgʻovul, boʻz yoki buxoro tit, hamma joyda uchraydigan qoʻngʻiz, saksovul, halqali va mayda kaptarlar, choʻl qargʻa, burgut, lochin keng tarqalgan. Ko‘paytirish turlari to‘qay o‘rmoni soyabonlari ostida joylashadigan juda ko‘p sonli o‘spirinlar, o‘spirinlar, chig‘anoqlar, o‘tlar, qizilboshlar, bulbullar bilan ifodalanadi. Bu yerda kam uchraydigan jigarrang kaptar ham uchraydi, oddiy kaptar, sevimli mashg‘ulot va qirg‘iylar, oddiy kerkenez, botqoq qirrasi, kichik o‘rmon va tashuvchi uyasi. Choʻl hududlarida goʻzal goʻzal, qora va oq qorli, yoʻgʻon tumshugʻi, choʻl toʻgʻrisi, choʻlboʻroni yashaydi. Ko‘chib yuruvchi turlar orasida pelikanlar, qora laylak, mayda kormorant, oq va uzun dumli burgutlar, dasht burgutlari va boshqalarni alohida taʼkidlash kerak.

Sutemizuvchilar 35 tur bilan ifodalanadi. Ular orasida qo‘riqxonada qayta iqlimlashtirish muvaffaqiyatli kechgan buxoro bug‘ulari alohida o‘rin tutadi va hozirgi vaqtda bu tur to‘qay ekotizimining ko‘zga ko‘ringan vakili hisoblanadi. Boshqa turlarga yovvoyi cho‘chqa va shoqol kiradi, ular qo‘riqxona tashkil etilgandan keyin muvaffaqiyatli tiklangan va hozir keng tarqalgan turlar hisoblanadi. Shuningdek, yovvoyi mushuklarning 3 turi mavjud: dasht mushuki, qum mushuki va xaos yoki qamish mushuki. Karakal uchrashuvlari haqida dalillar mavjud. Qishda qo‘riqxona hududiga bo‘rilar kiradi. Choʻl hududlarida tulki-karaganka, tolai quyon, ligatsiya, boʻrsiq, choʻl choʻchqasi keng tarqalgan. Bu erda ham ko‘p