O‘t o‘rtacha tiklanganda yaylov abadiy ko‘tara oladigan eng ko‘p qo‘ylar sonini toping. Buning uchun cho‘ponlar va qo‘ylar sonini o‘zgartirib, 30 yil kuzating.
Topgan chegaradan atigi 2–3 ta qo‘y ko‘proq boqsangiz nima bo‘ladi? Yaylov qancha yilda yo‘q bo‘ladi?
«Ochko‘z cho‘pon»ni yoqing. Birinchi yillarda kimning daromadi ko‘proq — ochko‘z cho‘ponningmi yoki boshqalarningmi? 20 yildan keyin-chi?
Qurg‘oqchilikda xavfsiz chegara qanday o‘zgaradi? Nima uchun?
Xulosa: Har bir cho‘pon faqat o‘z foydasini o‘ylasa, nima bo‘ladi? Hayotda yana qanday «umumiy yaylov»lar bor (suv, havo, Orol dengizi, o‘rmon)?
O‘qituvchi uchun
G‘oya: G. Hardinning «Umumiy resurslar fojiasi» (1968). Umumiy tabiiy boylikdan har kim faqat o‘z foydasi uchun foydalansa, boylik tugaydi va hamma yutqazadi.
Model soddalashtirilgan, raqamlar shartli. O‘t logistik qonun bo‘yicha tiklanadi, har bir qo‘y yiliga ma’lum miqdorda o‘t yeydi. Real yaylov hisob-kitobi uchun ishlatilmaydi.
Darsda: 10–15 daqiqa, juftlikda ishlash. Avval 1–2 topshiriq, keyin «Ochko‘z cho‘pon» bilan tajriba, oxirida 5-savol bo‘yicha muhokama.
Kutiladigan xulosa: tabiatning tiklanish imkoniyati cheklangan; qisqa muddatli shaxsiy foyda uzoq muddatda umumiy zararga olib keladi; kelishuv va javobgarlik kerak.
Mavzular bilan bog‘lash: ekogumanistika, ekologik axloq, barqaror rivojlanish; biologiya (ekotizim), geografiya (cho‘llanish, Orol muammosi).